ΑΝΤΩΝΗΣ ΒΓΟΝΤΖΑΣ

Αρθρογραφία  

arrow
arrow
arrow
arrow
arrow
arrow
arrow
arrow
arrow
arrow
arrow
 






 

Loading

     Μέρος 9ο-Ο ψυχίατρος ως πραγματογνώμων
--
Επιστροφή στο ¨Ηθικά και Νομικά Διλήμματα της ψυχιατρικής πράξης¨

Σχετικά άρθρα  

   

1. Ο ψυχίατρος ως πραγματογνώμων.

  • Διακήρυξη της Χαβάης/ΙΙ (παρ. 3): «Αν και όταν εγκαθίσταται μια σχέση με σκοπούς άλλους από τους θεραπευτικούς, όπως στην ψυχιατροδικαστική, η φύση της θα πρέπει να εξηγείται αναλυτικά στο πρόσωπο που αφορά».
  • Οι περιπτώσεις κατά τις οποίες ο πραγματογνώμων πρέπει να είναι ειδικός σε θέματα ιατρικής είναι πολλές. Σε πρόσφατη έρευνα στις Η.Π.Α., οι πραγματογνωμοσύνες που αφορούν περιπτώσεις της καθημερινής ιατρικής πράξης αποτελούν το 75% περίπου του συνολικού αριθμού. Η ανάγκη, λοιπόν, να γνωρίζει ο ψυχίατρος τις υποχρεώσεις του απέναντι στο νόμο, τις δικαιοδοσίες του, τα καθήκοντά του αλλά και τα δικαιώματά του είναι προφανής ώστε η αποστολή του να είναι πλήρης και από κάθε πλευρά αδιάβλητη. Βασική προϋπόθεση για τον πραγματογνώμονα γιατρό αποτελεί η πολύπλευρη μόρφωσή του, η εμπειρία και κυρίως η πλήρης συναίσθηση των ευθυνών του, αφού από τον ίδιο εξαρτάται η τιμή, η περιουσία και ακόμη και η ζωή του ανθρώπου για τον οποίο καλείται να γνωμοδοτήσει. Η ευσυνειδησία, η τιμιότητα, η συνέπεια θα πρέπει να αποτελούν στοιχεία της προσωπικότητας του γιατρού που θα αναλάβει ως πραγματογνώμων οποιαδήποτε υπόθεση[1].
  • Η αξιολόγηση της ικανότητας για καταλογισμό από τον ψυχίατρο - πραγματογνώμονα[2]:

Ο ψυχίατρος - πραγματογνώμων οφείλει να διεκπεραιώσει τη δικονομική παραγγελία που του δίνεται. Και αυτή εντοπίζεται στην υποβολή στο δικαστήριο του υλικού που μπορεί να αποκτηθεί μόνο με βάση ιδιαίτερες γνώσεις και παρατηρήσεις και στη μετάδοση στο δικαστήριο εκείνου του επιστημονικού εργαλείου που καθιστά δυνατή τη σωστή αξιολόγηση αυτού του υλικού. Η εκπλήρωση αυτής της παραγγελίας ενόψει των βιολογικών κριτηρίων της ελαττωμένης ικανότητας για καταλογισμό ή της ανικανότητας για καταλογισμό δεν είναι προβληματική. Κι αυτό γιατί εδώ πρόκειται εκτεταμένα για εφαρμογή ψυχιατρικής ή ψυχολογικής γνώσης στο πεδίο των ανώμαλων ψυχικών καταστάσεων και, επομένως, από τον πραγματογνώμονα απαιτείται απλώς και μόνο να ενημερώσει το δικαστήριο για ένα ορισμένο κλινικό ή εμπειρικό, ψυχολογικό εύρημα αιτιολογώντας το με κατανοητό τρόπο.

Αρχικά, ο πραγματογνώμων οφείλει να ενημερώσει το δικαστή για την προσωπικότητα του δράστη συνολικά κατά τον χρόνο της πράξης του με τέτοιο τρόπο ώστε η περιγραφή της ψυχικής κατάστασης στην οποία ο δράστης βρισκόταν κατά τον χρόνο τέλεσης της πράξης του να είναι όσο το δυνατόν ακριβής και κατανοητή. Επίσης, ο ψυχίατρος - πραγματογνώμων τοποθετείται για το αν η πράξη του κατηγορούμενου μπορεί να ερμηνευθεί από την σκοπιά της βιολογικής του κατάστασης. Βέβαια, επιβεβλημένος είναι ο ακόλουθος περιορισμός σε σχέση με την τοποθέτηση πραγματογνώμονα: το τι ακριβώς συνέβη και το τι ακριβώς διαδραματίστηκε μέσα στο δράστη δε θα το γνωρίζουμε ποτέ με απόλυτη ακρίβεια. Έτσι, η συμβολή του πραγματογνώμονα εξυπηρετεί ένα συγκεκριμένο στόχο: να καταστήσει στο δικαστήριο σαφή το βαθμό βαρύτητας της ασθένειας του κατηγορουμένου. Και βρίσκεται στη φύση του πράγματος ότι αυτός ο βαθμός δεν μπορεί να αποτυπωθεί σε ακριβή μεγέθη αλλά να οριοθετηθεί με βάση τις επιδράσεις της ασθένειας.

- Όρια γνωμοδοτικής αρμοδιότητας πραγματογνώμονα:

Ο ψυχίατρος - πραγματογνώμων δεν είναι δικονομικά υποχρεωμένος να προχωρήσει σε νομικές αξιολογήσεις. Αλλά ακόμα και σε περίπτωση που συντάσσει μία «νομική γνωμοδότηση» (αν ο κατηγορούμενος εξαιτίας ψυχικής ανωμαλίας είναι ανίκανος για καταλογισμό σύμφωνα με την έννοια του άρθρο 36 ΠΚ) δε λειτουργεί ως πραγματογνώμων κατά την έννοια του ΚΠΔ και, συνεπώς, δεν υπόκειται σε γνωμοδοτικό καθήκον. Και τούτο γιατί λείπει η ιδιαίτερη ειδημοσύνη για εκτίμηση, για αξιολόγηση νομικών ερωτημάτων και, κυρίως, γιατί το κεφάλαιο περί αποδείξεως του ΚΠΔ στο σύνολό του αφορά και συνδέεται με γεγονότα και όχι με τη διεύρυνση του αντικειμενικού δικαίου. Στην περίπτωση ακόμα που ο πραγματογνώμων τοποθετηθεί σχετικά με την εφαρμογή η μη των άρθρων 34 και 36 ΠΚ, ο τοποθέτηση αυτή συνιστά για το δικαστήριο απλώς μια κατά κανόνα τεκμηριωμένη έκφραση γνώμης που δεν το απαλλάσσει από την προσπάθεια να σχηματίσει τη δική του κρίση και πεποίθηση αιτιολογώντας φυσικά την απόρριψη της γνώμης του πραγματογνώμονα. Το δικαστήριο, δηλαδή, δεν επιτρέπεται σε καμία περίπτωση να υιοθετήσει ανεξέταστα και αβασάνιστα τη νομική κρίση του πραγματογνώμονα.

  • Συνεργασία δικαστή και πραγματογνώμονα[3]:

Η συνεργασία ανάμεσα στο δικαστή ουσίας και τον ψυχίατρο - πραγματογνώμονα είναι ένα θέμα δυσχερές όχι στη θεωρητική του σύλληψη και επεξεργασία όσο στην πρακτική του αντιμετώπιση. Και αυτό γιατί οι δύο αυτοί παράγοντες προέρχονται από διαφορετικούς επιστημονικούς χώρους, με διαφορετικούς ρόλους και αντιλήψεις και χρησιμοποιούν, φυσικά, διαφορετική επιστημονική ορολογία. Η επιτυχία της συνεργασίας και η ορθή αξιολόγηση της συγκεκριμένης περίπτωσης ως και η δίκαιη απόφαση εξαρτάται ουσιαστικά από το συντονισμό των δύο παραγόντων.

Σε σχέση με την πιο πάνω συνεργασία προκύπτουν δύο καίριες θέσεις:

1. Η νομική αξιολόγηση του υλικού που συντίθεται από τα γεγονότα, που διαγνώστηκαν με τη βοήθεια του πραγματογνώμονα εμπίπτει ως νομικό ζήτημα αποκλειστικά στο χώρο αρμοδιότητας του δικαστή.

2. Οι πραγματικές διαπιστώσεις, που προηγούνται της εφαρμογής του δικαίου εμπίπτουν, επίσης, στην περιοχή ευθύνης του δικαστή αφού ο πραγματογνώμονας είναι απλώς και μόνο βοηθός του[4].

Οι βασικές αυτές θέσεις, κατευθυντήριες γραμμές στην κατανομή αρμοδιοτήτων ανάμεσα στο δικαστή και τον πραγματογνώμονα συνθέτουν το περίγραμμα της συνεργασίας τους.

  • Ένας παράγοντας εποικοδομητικής συνεργασίας και αξιοποίησης της πραγματογνωμοσύνης από το δικαστήριο αποτελεί η επιμόρφωση των δικαστών και η εξοικείωσή τους με τις βασικές τουλάχιστον έννοιες και γνώσεις δικαστικής ψυχιατρικής και ψυχολογίας. Όπως ο ψυχίατρος - πραγματογνώμων πρέπει να είναι εξοικειωμένος με τη νομική σκέψη και τη νομική όψη των ζητημάτων για τα οποία γνωμοδοτεί, έτσι και ο νομικός που ζητά τη βοήθεια του ψυχίατρου - πραγματογνώμονα πρέπει να γνωρίζει τα κύρια αντικείμενα, τις μεθόδους εργασίας, τα όρια και τις δυνατότητες διερεύνησης της δικαστικής ψυχιατρικής και ψυχολογίας. Τότε, ο διάλογος δικαστών και πραγματογνώμονα θα είναι ευχερέστερος και εποικοδομητικότερος[5].
  • Έκθεση ψυχιατρικής πραγματογνωμοσύνης[6]:

Η έκθεση ψυχιατρικής πραγματογνωμοσύνης θα πρέπει να συντάσσεται μετά από λεπτομερή εξέταση του ασθενή μία ή περισσότερες φορές, μετά από εργαστηριακές εξετάσεις και μετά από ενημέρωσή του για τον σκοπό της εξέτασης. Η έκθεση πρέπει να είναι αντικειμενική, λεπτομερής και αποδεικτική, να χρησιμοποιεί κατανοητή ορολογία, να αναφέρεται στο ιστορικό και στην ψυχική κατάσταση του εξεταζόμενου, στα διαγνωστικά κριτήρια της νόσου και μετά από λεπτομερή αξιολόγηση των στοιχείων να απαντά με σαφήνεια στα ερωτήματα, που έχουν τεθεί από το δικαστήριο με αναφορά στην αιτιολογική σχέση της ψυχικής κατάστασης του εξεταζόμενου με την κρινόμενη υπόθεση. Θα πρέπει, επίσης, να μην περιέχει ενδείξεις υποκειμενικής κρίσης που θα μπορούσαν να μειώσουν την αξιοπιστία της και να δώσουν την ευκαιρία κριτικής από τους συνηγόρους των αντιδίκων.

Η πραγματογνωμοσύνη μπορεί να αφορά σε αστικές υποθέσεις (ασφαλιστικές διεκδικήσεις, διεκδικήσεις από αμέλεια) και σε ποινικές υποθέσεις. Η πραγματογνωμοσύνη ακολουθεί την ίδια πρακτική αλλά καταλήγει σε διαφορετικά συμπεράσματα. Βασίζεται στην εκτίμηση των νοητικών και ψυχικών λειτουργιών αλλά συχνά απαιτεί νευροψυχολογικό έλεγχο και νευροαπεικονιστική διερεύνηση (αξονική τομογραφία).

  • Ο ψυχίατρος ως τεχνικός σύμβουλος:

Ο τεχνικός σύμβουλος διορίζεται σύμφωνα με το άρθρο 204 ΚΠΔ και δικαιούται να παρίσταται στις εργασίες των πραγματογνωμόνων, να λαμβάνει υπόψη του τα έγγραφα που μπορούν εκείνοι να έχουν και να ζητά πληροφορίες στις περιπτώσεις που δικαιούνται και εκείνοι. Επίσης, αφού λάβει αντίγραφα της έκθεσης πραγματογνωμοσύνης (αρ. 207 ΚΠΔ) συντάσσει χωριστή έκθεση, η οποία περιλαμβάνει και τις παρατηρήσεις για την πραγματογνωμοσύνη. Στην έκθεση του τεχνικού συμβούλου, η οποία μπορεί να έχει δομή ανάλογη με εκείνη της έκθεσης πραγματογνωμοσύνης, θα πρέπει να διατυπώνονται οι παρατηρήσεις με επιστημονική επιχειρηματολογία και τεκμηρίωση και τα συμπεράσματα που μπορούν να είναι διαφορετικά από εκείνα της έκθεσης πραγματογνωμοσύνης, να είναι σαφή και αποδεικτικά.


[1] Α. Κουτσελίνης, Βασικές Αρχές Βιοηθικής, Ιατρικής Δεοντολογίας και Ιατρικής Ευθύνης, Επιστημονικές Εκδόσεις «Γρ. Παρισιάνος», 1999, σελ. 80.

[2] Λ. Κοτσαλή, Εισαγωγή στη δικαστική ψυχιατρική, 2η έκδ., Εκδόσεις Σάκκουλα, 1996, σελ. 147.

[3] Λ. Κοτσαλή, Εισαγωγή στη δικαστική ψυχιατρική, 2η έκδ., Εκδόσεις Σάκκουλα, 1996, σελ. 125 επ..

[4] Ν.Κ. Ανδρουλάκης, Ο ψυχίατρος - πραγματογνώμων εν τη ποινική δίκη, ΠΧρ ΚΓ΄, 1973, σελ.. 321 - 335.

[5] Ν. Φωτάκης, Καταλογισμός και ψυχιατρική πραγματογνωμοσύνη, ΠΧρ ΛΓ΄, 1983, σελ. 682-686.

[6] Β. Αλεβίζος, Στοιχεία Ψυχιατροδικαστικής στο Γ. Χριστοδούλου, Ψυχιατρική, Δεύτερος Τόμος, Εκδόσεις ΒΗΤΑ, 2000, σελ. 881-882.



Σχετικά άρθρα
Μέρος 2ο-Ο σεβασμός της ανθρώπινης αξιοπρέπειας
Μέρος 3ο-Συνεχής εκπαίδευση του ψυχιάτρου στην προστασ
Μέρος 4ο-Ο ψυχικά ασθενής εταίρος στη θεραπευτική διαδ
Μέρος 5ο-Έχει ο ψυχίατρος υποχρέωση ενημέρωσης του ασθ
Μέρος 6ο -Θρησκευτικές, πολιτικές ή άλλες κοσμοθεωρητι
Μέρος 7ο -Η υπέρβαση της θέλησης του ασθενούς
Μέρος 8ο-Ο πειρασμός της εκμετάλλευσης του ασθενούς
Μέρος 9ο-Ο ψυχίατρος ως πραγματογνώμων
Μέρος 10ο-Τα όρια της ψυχιατρικής έρευνας
Μέρος 11ο -Ο ψυχίατρος και οι ειδικές νευροχειρουργικές
Μέρος 12ο-Ο ψυχίατρος και ο κίνδυνος υποταγής του σε πολ

Share |
 
papa
Ανοίξτε την Βουλή! Επιτρέπεται σύγχυση στα εθνικά θέματα; ¨Πορεία στην Ομίχλη της Κρίσης¨

 

 

Το ότι δεν φταίνε τα θύματα είναι, περίπου, βέβαιο. Τα περισσότερα δεν ήταν καν κάτοικοι της περιοχής. Να φταίνε, άραγε, τα μι

Το non paper της αμερικανικής πρεσβείας και η τουρκική επιχειρηματολογία για το τέλος ισχύος των διεθνών συνθηκών.

Επ

 

 

Πάρα πολύς κόσμος παραβρέθηκε στην παρουσίαση του βιβλίου του Αντώνη Βγόντζα ¨Πορεία στην Ομίχλης της Κρί

 

«ΔΙΚΗ»

20  χρόνια μετά την παραπομπή του Ανδρέα Παπανδρέου

Εκδόσεις Α.Α. Λιβάνη, Αθήνα, 2009
<

webdesign by mediapro || content management by fgcms