ΑΝΤΩΝΗΣ ΒΓΟΝΤΖΑΣ

Αρθρογραφία  

arrow
arrow
arrow
arrow
arrow
arrow
arrow
arrow
arrow
arrow
arrow
 






 

Loading

     Μέρος 7ο -Η υπέρβαση της θέλησης του ασθενούς
--
Επιστροφή στο ¨Ηθικά και Νομικά Διλήμματα της ψυχιατρικής πράξης¨

Σχετικά άρθρα  

   

1. Η υπέρβαση της θέλησης του ασθενούς. Πόσο εξαιρετική πρέπει να είναι.

  • Διακήρυξη της Χαβάης/ΙΙ (παρ. 5): «Καμιά διαδικασία δε θα πρέπει να γίνεται και καμιά θεραπεία δε θα πρέπει να εφαρμόζεται αντίθετα ή ανεξάρτητα από τη θέληση του ίδιου του αρρώστου εκτός αν λόγω ψυχικής νόσου δεν μπορεί να διαμορφώσει κρίση για το τι είναι προς το καλύτερο συμφέρον του και αν χωρίς αυτή τη θεραπεία είναι πιθανόν να συμβούν σοβαρές συνέπειες στον ίδιο ή σε άλλους».
  • Διακήρυξη Μαδρίτης (παρ. 3): «Η θεραπευτική σχέση πρέπει να βασίζεται σε αμοιβαία εμπιστοσύνη και σεβασμό, ώστε να επιτρέπει στον ασθενή να αποφασίζει ελεύθερα, μετά από ενημέρωση.»
  • Διακήρυξη Μαδρίτης (παρ. 4): «Όταν ο ασθενής είναι ανίκανος ή και ανήμπορος να κρίνει σωστά λόγω ψυχικής διαταραχής, οι ψυχίατροι πρέπει να συνεννοούνται με την οικογένειά και, αν είναι απαραίτητο, να ζητούν νομική συμβουλή, προκειμένου να διασφαλίσουν την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και τα νομικά δικαιώματα του ασθενή. Καμιά θεραπεία δε θα πρέπει να χορηγείται χωρίς τη θέληση του αρρώστου, εκτός αν η άρνηση θεραπείας θέτει σε κίνδυνο τη ζωή του ίδιου και εκείνων που τον περιβάλλουν.
  • Ν. 2071/1992 «Εκσυγχρονισμός και οργάνωση συστήματος υγείας» (Α΄ 123):

- Άρθρο 94 (Εκούσια νοσηλεία): «1. Εκούσια νοσηλεία είναι η με τη συγκατάθεση του ασθενή εισαγωγή και παραμονή του για θεραπεία, σε κατάλληλη μονάδα ψυχικής υγείας. 2. Προϋποθέσεις για την εκούσια νοσηλεία είναι: α. Ο ασθενής να είναι ικανός να κρίνει για το συμφέρον της υγείας του και β. να συμφωνήσει ο επιστημονικός διευθυντής ή αναπληρωτής του για την ανάγκη θεραπείας. 3. Αυτός που νοσηλεύεται εκούσια έχει όλα τα δικαιώματα που συνδέονται με την άσκηση των ατομικών του ελευθεριών, τα οποία έχουν και οι ασθενείς που νοσηλεύονται για άλλη αιτία εκτός της ψυχικής διαταραχής. 4. Η εκούσια νοσηλεία εντός της κλινικής περατώνεται οποτεδήποτε με αίτηση του ασθενή ή εκτίμηση του επιστημονικού διευθυντή ή του νόμιμου αναπληρωτή του ότι δεν χρειάζεται περαιτέρω νοσηλεία. 5. Αν ο ασθενής που νοσηλεύτηκε ακούσια «ζητήσει» την εκούσια νοσηλεία του πρέπει να βεβαιωθεί από δύο ψυχιάτρους ή επ' αδυναμίας εξεύρεσης δεύτερου ψυχιάτρου από ένα ψυχίατρο και ένα ιατρό παθολόγο, η ικανότητα του ασθενή κρίνει για το συμφέρον της υγείας του...».

- Άρθρο 95 (ακούσια νοσηλεία): «1. Ακούσια νοσηλεία είναι η χωρίς τη συγκατάθεση του ασθενή εισαγωγή και παραμονή του για θεραπεία σε κατάλληλη μονάδα ψυχικής υγείας. Από την ακούσια νοσηλεία διακρίνεται η «φύλαξη» του ασθενή με το άρθρο 69 επ. ΠΚ. ...2. Προϋποθέσεις για την ακούσια νοσηλεία είναι: I. α. Ο ασθενής να πάσχει από ψυχική διαταραχή, β. να μην είναι ικανός να κρίνει για το συμφέρον της υγείας του, γ. η έλλειψη νοσηλείας να έχει ως συνέπεια είτε να επιδεινωθεί η κατάσταση της υγείας του ή ΙΙ. Η νοσηλεία του ασθενή που ψάχνει από ψυχική διαταραχή να είναι απαραίτητη για να αποτραπούν πράξεις βίας κατά του ίδιου ή τρίτου. 3. Η αδυναμία ή η άρνηση προσώπου να προσαρμόζεται στις κοινωνικές ή ηθικές ή πολιτικές αξίες που φαίνεται να επικρατούν στην κοινωνία δεν αποτελεί καθαυτή ψυχικά διαταραχή »

- Στο άρθρο 96 προβλέπεται η διαδικασία εισαγωγής του ασθενή για ακούσια νοσηλεία μετά από αίτηση των πολύ στενών συγγενών ή όποιου έχει την επιμέλειά του ή του εισαγγελέα. Η αίτηση αυτή πρέπει να συνοδεύεται από αιτιολογημένες γραπτές γνωματεύσεις 2 ψυχιάτρων. Στο άρθρο 97 προβλέπεται και η δυνατότητα άσκησης ένδικων μέσων κατά της απόφασης για ακούσια νοσηλεία.

- Άρθρο 98 (συνθήκες νοσηλείας): «1. Οι συνθήκες ακούσιας νοσηλείας πρέπει να εξυπηρετούν τις ανάγκες της θεραπείας. Τα αναγκαία περιοριστικά μέτρα δεν επιτρέπεται να αποκλείουν απαραίτητα για τη θεραπεία μέσα, όπως οι άδειες, οι οργανωμένες έξοδοι, η διαμονή σε χώρους που εποπτεύονται έξω από τα κλειστά ιδρύματα ... 3. Σε κάθε περίπτωση και σε όλη τη διάρκεια της νοσηλείας, πρέπει να επιδεικνύεται σεβασμός προς την προσωπικότητα του ασθενή. 4. Οι περιορισμοί που επιβάλλονται στην ατομική ελευθερία του ασθενή προσδιορίζονται μόνο από την κατάσταση της υγείας του και τις ανάγκες της νοσηλείας».

- Στο άρθρο 99 ορίζεται η διακοπή, διάρκεια και λήξη της ακούσιας νοσηλείας, η οποία διακόπτεται όταν πια δεν συντρέχουν οι προϋποθέσεις του νόμου για την επιβολή της ή όταν περάσουν 6 μήνες διάρκειάς της. Παράταση του χρόνου αυτού δίνεται περιορισμένα και κάτω από ειδικές προϋποθέσεις (σύμφωνη γνώμη επιτροπής ψυχιάτρων).

  • Ακούσια νοσηλεία[1]:

Η αναγκαστική ή ακούσια νοσηλεία αποτελεί την ειδοποιό διαφορά μεταξύ της Ψυχιατρικής και της λοιπής ιατρικής. Η ιδιαιτερότητα έχει ως αφετηρία το γεγονός της λήψης μιας δύσκολης απόφασης για στέρηση της προσωπικής ελευθερίας του αρρώστου και των εξ αυτής παρεπομένων. Μια τέτοια απόφαση, μολονότι στηρίζεται σε ηθικές αρχές και έχει υγιή στόχο, εκφράζεται και υλοποιείται με μεθόδους που δεν εναρμονίζονται, κατ' ανάγκη, με τον ανθρωπιστικό χαρακτήρα της ψυχιατρικής. Για τους λόγους αυτούς προβάλλεται επιτακτική η ανάγκη να γνωρίζει ο ψυχίατρος τη σχετική νομοθεσία, τα κριτήρια νοσηλείας και τους άλλους συναφείς περιορισμούς (ενημέρωση του αρρώστου για τα δικαιώματά του, δικαίωμα έφεσης, μέγιστος χρόνος νοσηλείας, κ.α.).

Οι δύο κυρίαρχες αρχές που υπαγορεύουν την αναγκαστική νοσηλεία είναι η αρχή του parens patriae και η αρχή της ευθύνης του Κράτους (police power). Η αρχή parens patriae εκφράζει την υποχρέωση της Πολιτείας να προστατεύει τα άρρωστα μέλη της που χρειάζονται φροντίδα και θεραπεία και που δεν μπορούν να επιβιώσουν χωρίς βοήθεια, όπως ακριβώς οι γονείς τα παιδιά τους, ενώ η αρχή της ευθύνης του Κράτους τοποθετεί την πολιτεία προστάτη των άλλων πολιτών ή της κοινωνίας από ενδεχόμενα επικίνδυνους ψυχικά αρρώστους.

Από τα τέλη της δεκαετίας του 60 και τις αρχές της δεκαετίας του '70, παράλληλα με το αυξανόμενο ενδιαφέρον για τα ανθρώπινα δικαιώματα, οι προϋποθέσεις για αναγκαστική νοσηλεία έγιναν προοδευτικά δυσκολότερες, με καθιέρωση ποινικών ευθυνών για τις περιπτώσεις που δεν ανταποκρίνονται στις νομικές προϋποθέσεις της. Η ποινικοποίηση της αναγκαστικής νοσηλείας υποδηλώνει έτσι την επικράτηση της αρχής της ευθύνης του Κράτους και υποβάθμιση της αρχής parens patriae. Ως αιτιολογία φέρεται ότι η προσωπική ελευθερία είναι το υπέρτατο αγαθό και ότι οι ψυχικά άρρωστοι διατρέχουν κίνδυνο από κοινωνικές ομάδες.

Μέχρι το τέλος της δεκαετίας του '60, τα κριτήρια για την αναγκαστική νοσηλεία ήσαν «η ανάγκη θεραπείας». Το 1969 η πολιτεία της Καλιφόρνια καθιέρωσε ως νομική προϋπόθεση για αναγκαστική νοσηλεία την επικινδυνότητα του αρρώστου για τον εαυτό του ή τρίτους και προοδευτικά οι άλλες πολιτείες των ΗΠΑ καθιέρωσαν ανάλογα κριτήρια. Οι ψυχίατροι, από την πλευρά τους, εξέφρασαν - σωστά - την αντίθεσή τους με βάση το σκεπτικό ότι έτσι λειτουργούν ως όργανα κοινωνικού ελέγχου. Επί πλέον, διαταράσσονται οι παραδοσιακές σχέσεις γιατρού - αρρώστου, πολλοί δε άρρωστοι που χρειάζονται θεραπεία, τελικά, θα τη στερηθούν.

Σε αντίθεση με τις ΗΠΑ, στη Μεγάλη Βρετανία, η νομοθεσία του 1959 και αργότερα του 1983 επιτρέπει στον ψυχίατρο να εκτιμήσει την ανάγκη ακούσιας νοσηλείας. Από ανάλογο πνεύμα για την προσωπική ελευθερία και τα δικαιώματα του ατόμου διέπεται και η πρόταση R (83)2 της Επιτροπής Υπουργών των κρατών - μελών του Συμβουλίου της Ευρώπης «για την προστασία των πασχόντων από ψυχικές διαταραχές που βρίσκονται σε καθεστώς αναγκαστικής νοσηλείας», καθώς και οι οδηγίες των Ηνωμένων Εθνών για την προστασία των αρρώστων που πάσχουν από ψυχικές διαταραχές. Η πρόταση της Επιτροπής των Υπουργών προβλέπει, μεταξύ άλλων, ότι η απόφαση για ακούσια νοσηλεία πρέπει να λαμβάνεται από δικαστικό όργανο ή άλλη αρμόδια αρχή που καθορίζεται από το νόμο και, εκτός των περιπτώσεων της επικινδυνότητας, αφήνεται στο κράτος - μέλος η ευχέρεια να θέτουν σε αναγκαστική νοσηλεία αρρώστου, όταν λόγω της σοβαρότητας της καταστάσεώς τους, η έλλειψή της θα είχε ως αποτέλεσμα την επιδείνωση της υγείας τους ή δεν θα ήταν δυνατή η αρμόζουσα θεραπεία. Παρά τους περιορισμούς πάντως και τις προβλέψεις, το ποσοστό των εισερχομένων στα νοσηλευτικά ιδρύματα με αναγκαστική νοσηλεία διατηρείται πάντοτε υψηλό, ενώ τα τελευταία χρόνια καλλιεργείται επιτυχώς η παραδοχή ότι και η κοινωνία διατρέχει κίνδυνο από μη ελεγχόμενους ψυχιατρικούς ασθενείς. Όσον αφορά δε τη στέρηση της προσωπικής ελευθερίας, προβάλλεται ιδιαίτερα το ερώτημα αν ο διαταραγμένος σχιζοφρενής ή ο μελαγχολικός άρρωστος απολαμβάνει πραγματικά την προσωπική του ελευθερία ή αν η προσωρινή στέρηση της προσωπικής ελευθερίας του για θεραπευτικούς σκοπούς είναι εκείνη που του εξασφαλίζει μεταγενέστερα την ικανότητα να απολαμβάνει την πραγματική ελευθερία, απορριπτόμενης της στείρας και μακροπρόθεσμα επιζήμιας εμμονής στην προσωπική ελευθερία, στα πλαίσια μιας νοσηρής κατάστασης.

Το πρόβλημα έχει προσλάβει ικανές διαστάσεις που ανάγλυφα διατυπώνονται από τον Paul Chodoff: «Στο βαθμό που το ερώτημα για ακούσια νοσηλεία είναι πρόβλημα ηθικής, δεν είναι εύκολο, αντίθετα είναι ένα πολύ δύσκολο πρόβλημα. Σε θεατρικό ανάλογο αντιμετωπίζεται ως μελόδραμα, ένας αγώνας του ορθού εναντίον του λανθασμένου αλλά περισσότερο ως τραγωδία, ως μια σύγκρουση ενός δικαιώματος να είναι κανείς ελεύθερος εναντίον ενός άλλου δικαιώματος να είναι απαλλαγμένος από μια απάνθρωπη αρρώστια».

  • Συναίνεση του ψυχικά ασθενή[2]:

Ο γιατρός οφείλει να προσπαθήσει να διαγνώσει την ικανότητα του ψυχικά ασθενή για συναίνεση με επίγνωση στην ιατρική αγωγή που θα ακολουθηθεί. Το πρόβλημα αν ο ψυχικά ασθενής έχει την ικανότητα συναίνεσης, μπορεί να απαντηθεί μόνο από την ιατρική επιστήμη. Το πρόβλημα της ικανότητας συναίνεσης του ψυχικά ασθενή είναι ιδιαίτερα δυσχερές, διότι οι ψυχασθένειες έχουν πολλές κλιμακώσεις. Ενώ υπάρχουν ψυχασθενείς, οι οποίοι δεν έχουν καθόλου συναίνεση των πραττομένων και των πραγμάτων του κόσμου, υπάρχουν σοβαρά ψυχασθενείς, οι οποίοι μπορούν κάλλιστα να αντιληφθούν και την περίπτωσή τους και τις συνέπειες της θεραπευτικής αγωγής τους.

Αν, σύμφωνα με τα παραπάνω, ο ψυχικά ασθενής βρίσκεται σε περίοδο φωτεινού διαλείμματος, δηλαδή σε περίοδο που είναι σε θέση να αντιληφθεί τη σημασία της ιατρικής αγωγής, είναι αυτός το πρόσωπο που πρέπει να ενημερωθεί και να συναινέσει στη θεραπευτική αγωγή, ανεξάρτητα από τη δικαιοπρακτική ικανότητα, δηλαδή έστω και αν βρίσκεται σε κατάσταση δικαστικής απαγόρευσης ή δικαστικής αντίληψης, διότι η δικαιοπρακτική ικανότητα δεν συμπίπτει με την ικανότητα για συναίνεση σε ιατρική πράξη.

Στις άλλες περιπτώσεις, όταν δηλαδή ο ψυχικά ασθενής δεν έχει την ικανότητα να αντιληφθεί τη σημασία και την έκταση της ιατρικής πράξης, η συναίνεση ανήκει στα πρόσωπα που τον εκπροσωπούν νόμιμα.

Πράξεις που θίγουν την προσωπικότητα του ασθενή, όπως π.χ. στειροποίηση, είναι απαγορευμένες χωρίς την ελεύθερη συναίνεσή του, ακόμα και με τη συναίνεση τρίτων δικαιούμενων κατ' αρχή σε συναίνεση προσώπων έστω και αν είναι προς το συμφέρον του ασθενή.

Γενικότερα, όμως, επειδή, όταν ο ψυχικά ασθενής έχει τεθεί σε δικαστική απαγόρευση ή και αντίληψη, κατά τεκμήριο δεν έχει την ικανότητα συναίνεσης, ο γιατρός που δε λαμβάνει τη σύμφωνη γνώμη των νομίμων εκπροσώπων του ασθενή, οφείλει να αποδείξει όχι μόνο ότι έχει ενημερώσει τον ασθενή αλλά και ότι ο ασθενής ήταν σε θέση να αντιληφθεί και την ενημέρωση και τις συνέπειες της θεραπευτικής αγωγής.

Δυσκολότερη είναι η περίπτωση, όπου ο ψυχικά ασθενής δεν έχει τεθεί σε δικαστική απαγόρευση ή αντίληψη, αλλά η κατάστασή του εμφανώς αποδεικνύει ότι δεν έχει ικανότητα συναίνεσης. Στις περιπτώσεις αυτές ο γιατρός δικαιούται να προβεί στην ιατρική πράξη, αν συντρέχει περίπτωση ανάγκης για κατεπείγουσα θεραπευτική αγωγή, χωρίς να ενημερώσει τους οικείους του και πριν να λάβει από αυτούς τη συναίνεσή τους. Μακροχρόνια, δεν επιτρέπεται καμιά ιατρική αγωγή, αν ο ασθενής δεν τεθεί σε δικαστική απαγόρευση ή δικαστική αντίληψη. Τη θέση του ασθενή σε δικαστική απαγόρευση (άρθρα 1686 επ. ΑΚ) ή σε δικαστική αντίληψη (άρθρα 1705 επ. ΑΚ) μπορεί να ζητήσει και ο γιατρός ή το νοσοκομείο στο οποίο νοσηλεύεται ο ασθενής, μέσω του αρμόδιου εισαγγελέα (άρθρα 1688 και 1706 ΑΚ).


[1] Αντ. Κουτσελίνης, Βασικές αρχές βιοηθικής ιατρικής δεοντολογίας και ιατρικής ευθύνης, Επιστημονικές Εκδόσεις «Γρηγόριος Παρισιανός», 1999, σελ. 161 επ..

[2] Ι. Ανδρουλιδάκη - Δημητριάδη, Η υποχρέωση ενημέρωσης του ασθενούς, Εκδόσεις Α. Σάκκουλα, 1993, σελ. 217.



Σχετικά άρθρα
Μέρος 2ο-Ο σεβασμός της ανθρώπινης αξιοπρέπειας
Μέρος 3ο-Συνεχής εκπαίδευση του ψυχιάτρου στην προστασ
Μέρος 4ο-Ο ψυχικά ασθενής εταίρος στη θεραπευτική διαδ
Μέρος 5ο-Έχει ο ψυχίατρος υποχρέωση ενημέρωσης του ασθ
Μέρος 6ο -Θρησκευτικές, πολιτικές ή άλλες κοσμοθεωρητι
Μέρος 7ο -Η υπέρβαση της θέλησης του ασθενούς
Μέρος 8ο-Ο πειρασμός της εκμετάλλευσης του ασθενούς
Μέρος 9ο-Ο ψυχίατρος ως πραγματογνώμων
Μέρος 10ο-Τα όρια της ψυχιατρικής έρευνας
Μέρος 11ο -Ο ψυχίατρος και οι ειδικές νευροχειρουργικές
Μέρος 12ο-Ο ψυχίατρος και ο κίνδυνος υποταγής του σε πολ

Share |
 
papa
Ανοίξτε την Βουλή! Επιτρέπεται σύγχυση στα εθνικά θέματα; ¨Πορεία στην Ομίχλη της Κρίσης¨

 

 

Το ότι δεν φταίνε τα θύματα είναι, περίπου, βέβαιο. Τα περισσότερα δεν ήταν καν κάτοικοι της περιοχής. Να φταίνε, άραγε, τα μι

Το non paper της αμερικανικής πρεσβείας και η τουρκική επιχειρηματολογία για το τέλος ισχύος των διεθνών συνθηκών.

Επ

 

 

Πάρα πολύς κόσμος παραβρέθηκε στην παρουσίαση του βιβλίου του Αντώνη Βγόντζα ¨Πορεία στην Ομίχλης της Κρί

 

«ΔΙΚΗ»

20  χρόνια μετά την παραπομπή του Ανδρέα Παπανδρέου

Εκδόσεις Α.Α. Λιβάνη, Αθήνα, 2009
<

webdesign by mediapro || content management by fgcms